Tại chương trình Cà phê Net Zero 27 ở TP.HCM vào hôm qua (Chủ nhật ngày 10.11), kiến trúc sư Nguyễn Trung Thông mang đến một góc nhìn thuyết phục về kiến trúc tái sinh – cách tiếp cận coi kiến trúc không chỉ là tạo dựng hình khối hay giải pháp kỹ thuật, mà là hành trình khôi phục mối quan hệ giữa con người, không gian và cộng đồng. Sự kiện do Net Zero VN tổ chức với sự đồng hành của Hội Gỗ Xây Dựng TP.HCM (SAWA), đơn vị thúc đẩy tư duy phát triển bền vững thông qua việc xây dựng bằng gỗ – vật liệu tái sinh đã gắn bó với đời sống con người từ rất lâu. Mặc dù kiến trúc tái sinh bao gồm ba trụ cột chính: tái sinh vật liệu, tái sinh công năng và tái sinh cộng đồng, phần trình bày của KTS Nguyễn Trung Thông từ NU Architecture & Design dành nhiều nhấn mạnh nhất cho yếu tố cuối cùng – việc hồi sinh cộng đồng cư dân và nuôi dưỡng kết nối con người.
Tái sinh vật liệu: Kéo dài vòng đời và câu chuyện của không gian
Theo KTS Nguyễn Trung Thông từ NU Architecture & Design, tái sinh vật liệu là thay đổi cách nhìn về vật liệu xây dựng. Chúng không phải là nguồn lực bị tiêu thụ một lần rồi biến mất, mà là những thực thể có vòng đời dài, mang theo dấu tích văn hóa và lịch sử. Vật liệu, theo ông, nên đi qua nhiều công trình khác nhau, đảm nhận những vai trò mới trong từng giai đoạn phát triển của đô thị.
Đặc biệt, việc sử dụng gỗ – loại vật liệu có khả năng lưu trữ carbon – giúp giảm phát thải đồng thời tạo nên những không gian ấm áp, gần gũi và giàu bản sắc. Trong bối cảnh Việt Nam hướng đến mục tiêu Net Zero, tái sinh vật liệu trở thành hướng đi chiến lược nhằm giảm khai thác tài nguyên và hạn chế rác thải xây dựng. Mỗi công trình vì thế trở thành một sự tiếp nối của vòng đời vật liệu, mở ra hướng kiến trúc bền vững hơn cho tương lai.
Tái sinh công năng: Giúp công trình tiếp tục sống cùng xã hội
Trụ cột thứ hai – tái sinh công năng – phản ánh nhu cầu thích nghi của đô thị hiện đại. Thay vì phá bỏ và xây mới, vốn tiêu tốn năng lượng và tạo ra nhiều rác thải, các kiến trúc sư ngày nay tìm cách thổi “sinh khí mới” vào công trình cũ. Một nhà máy cũ có thể biến thành trung tâm học tập cộng đồng, hay một tòa nhà xuống cấp có thể được tái kích hoạt thành thư viện hoặc khu làm việc chung. Việc chuyển đổi này giúp tiết kiệm chi phí, giảm áp lực lên môi trường và giữ được tính liên tục của cảnh quan đô thị.
Theo KTS Thông, công năng phải là dòng chảy linh hoạt, thay đổi theo nhu cầu con người. Kiến trúc, do đó, không thể đứng yên trước sự dịch chuyển của đời sống xã hội. Khi được tái sinh đúng cách, các công trình cũ – tưởng chừng hết vòng đời – lại trở thành tài sản mới của cộng đồng, tiếp tục phục vụ nhiều thế hệ cư dân.
Tái sinh cộng đồng: Mục tiêu cuối cùng của kiến trúc tái sinh
Trong ba trụ cột, tái sinh cộng đồng được KTS Nguyễn Trung Thông xem trọng. Ông cho rằng một công trình chỉ thực sự có ý nghĩa khi nó nuôi dưỡng sự gắn kết giữa con người. Những tòa nhà cũ, khi được cải tạo tinh tế, trở thành cầu nối giữa ký ức đô thị và đời sống hiện đại: nơi cư dân gặp gỡ, trò chuyện và chia sẻ. Các không gian này giữ lại lớp ký ức của địa phương, đồng thời góp phần hình thành bản sắc chung cho cộng đồng cư trú. Kiến trúc tái sinh không chỉ làm sống lại không gian, mà còn làm sống lại con người trong không gian đó. Khi một công trình vừa tiết kiệm tài nguyên, vừa linh hoạt công năng, vừa nuôi dưỡng cộng đồng địa phương, thì nó không chỉ “tồn tại” mà thật sự “sống”.
Từ góc nhìn ấy, kiến trúc tái sinh không chỉ là kỹ thuật mà là triết lý nhân văn về phát triển bền vững. Trong bối cảnh đô thị Việt Nam phát triển nhanh chóng, hướng tiếp cận này giúp con người không bị tách rời khỏi ký ức, văn hóa và các mối quan hệ xã hội – những giá trị tạo nên sức sống của một đô thị lành mạnh.
Sự đồng hành của SAWA trong chương trình cho thấy xu hướng phát triển bền vững đang được lan tỏa không chỉ trong giới kiến trúc sư mà cả trong cộng đồng doanh nghiệp vật liệu. Vật liệu gỗ – đại diện cho vật liệu tái sinh – kết hợp với tư duy tái sinh cộng đồng mở ra hướng tiếp cận mới cho tương lai xây dựng Việt Nam.