Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ toàn cầu gia tăng, ngành gỗ Việt Nam đang có những bước đi chủ động để bảo vệ xuất khẩu và đạt mục tiêu 18 tỷ USD vào năm 2025.
Việt Nam đã đặt mục tiêu đầy tham vọng là đạt 18 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu gỗ vào năm 2025. Tuy nhiên, mục tiêu này gặp nhiều thách thức do chủ nghĩa bảo hộ thương mại toàn cầu ngày càng gia tăng và các vụ việc phòng vệ thương mại ngày càng phức tạp. Để duy trì khả năng cạnh tranh, ngành gỗ cần chủ động thích ứng với những biến động của thị trường toàn cầu.
Tính đến đầu năm 2025, diện tích rừng trồng mới trên cả nước đạt hơn 153.000 ha, mang lại 11,1 triệu mét khối gỗ. Trước các thách thức phòng vệ thương mại ngày càng leo thang, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang hoàn thiện các chính sách nhằm giúp các doanh nghiệp gỗ ổn định hoạt động và tăng cường kiểm soát chuỗi cung ứng.
**Đa dạng hóa thị trường và sản phẩm xuất khẩu**
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ từ đầu năm 2025 đã đạt hơn 8 tỷ USD. Hoa Kỳ vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm 55,6% tổng kim ngạch xuất khẩu, tiếp theo là Nhật Bản với 12,6% và Trung Quốc với 10,4%. Ông Ngô Sỹ Hoài, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, cho biết Việt Nam đã trở thành một trong những nhà cung cấp sản phẩm gỗ hàng đầu thế giới, với kim ngạch xuất khẩu đồ nội thất chỉ đứng sau Trung Quốc.
Tuy nhiên, vị thế nổi bật này đi kèm với rủi ro cao hơn về các cuộc điều tra chống bán phá giá, chống trợ cấp và gian lận thuế, có thể dẫn đến mức thuế cao, giảm khả năng cạnh tranh và mất thị phần. Chỉ riêng trong năm 2024, đã có 32 vụ việc phòng vệ thương mại liên quan đến hàng xuất khẩu của Việt Nam tại 12 thị trường khác nhau.
Phân hội Gỗ dán Việt Nam có hơn 50 thành viên xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Hàn Quốc và Ấn Độ. Mặc dù phải đối mặt với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại từ Hàn Quốc và thuế chống bán phá giá từ Hoa Kỳ, các doanh nghiệp vẫn tiếp tục hoàn thành đơn hàng nhờ có đầy đủ hồ sơ chứng minh nguồn gốc, quy trình sản xuất và giá cả.
Ông Trịnh Xuân Dương, Chủ tịch Phân hội Gỗ dán và là Giám đốc Công ty TNHH Kẻ Gỗ, cho biết ngành gỗ dán thường xuyên đối mặt với các cuộc điều tra chống bán phá giá và trợ cấp. Tuy nhiên, việc ngành sử dụng gỗ khai thác trong nước từ các khu rừng trồng 5 năm và chi phí lao động thấp cho phép các công ty đưa ra hồ sơ vững chắc khi bị thách thức. Ngay khi các cuộc điều tra được công bố, Hiệp hội sẽ điều phối luật sư và chia sẻ thông tin giữa các thành viên để đảm bảo phản hồi chính xác và kịp thời.
Các doanh nghiệp gỗ được khuyến khích thực hiện các biện pháp chiến lược, bao gồm mở rộng đăng ký mã vùng trồng, tuân thủ quy tắc xuất xứ đối với nguyên liệu gỗ, tái cơ cấu đầu vào và sản xuất, đồng thời giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu. Các doanh nghiệp cũng nên cải thiện việc quản lý và lưu trữ hồ sơ liên quan đến nguồn gốc nguyên liệu và đảm bảo tính minh bạch trong báo cáo.
Ông Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh sự cần thiết của việc các nhà xuất khẩu mở rộng thị phần và tăng cường sự hiện diện tại các hội chợ thương mại quốc tế để quảng bá sản phẩm và thương hiệu. Ông lưu ý nhu cầu ngày càng tăng của Nhật Bản đối với các sản phẩm nội thất gỗ và không gian thân thiện với môi trường, cùng với lợi thế hậu cần của Hàn Quốc cho vận tải đường biển. Tuy nhiên, xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang Hàn Quốc vẫn chủ yếu giới hạn ở viên gỗ nén và gỗ dán giá rẻ. Trong khi đó, bất chấp Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA), xuất khẩu sang 27 quốc gia thành viên EU chỉ chiếm từ 3,8% đến 4% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam.
**Tăng cường năng lực phòng vệ thương mại cho các nhà xuất khẩu**
Khi các thị trường toàn cầu ngày càng áp dụng các công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ các ngành công nghiệp trong nước, ngành gỗ Việt Nam dự kiến sẽ đối mặt với nhiều áp lực hơn vào năm 2025. Gỗ và các sản phẩm lâm nghiệp bị ảnh hưởng đặc biệt bởi các cuộc điều tra của Hoa Kỳ về tác động của gỗ xẻ nhập khẩu đối với an ninh quốc gia. Nhóm hàng này chiếm khoảng 10% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang Hoa Kỳ. Việc sử dụng nhiều nguyên liệu trong nước hơn, đa dạng hóa nhà cung cấp từ các thị trường không liên quan đến các cuộc điều tra thương mại và đảm bảo tính minh bạch về nguồn gốc sẽ giúp giảm thiểu rủi ro.
Chính sách thuế nhập khẩu vẫn là một thách thức lớn đối với các nhà xuất khẩu gỗ của Việt Nam. Để vượt qua, cần cải thiện khả năng quản lý rủi ro, kiến thức về các thủ tục phòng vệ thương mại và phát triển chuỗi giá trị bền vững từ nguyên liệu thô đến chế biến và phân phối. Các doanh nghiệp đang thích ứng với các xu hướng phòng vệ thương mại đang thay đổi, bao gồm các quy định thuế mới, các biện pháp bảo hộ mở rộng và các biện pháp tự vệ toàn diện như chiến thuật chống lẩn tránh.
Ông Trần Quốc Bảo, Công ty Xuất Nhập khẩu Thiên Lộc, cho biết để bù đắp những tổn thất thị trường do các rào cản thương mại, các công ty đang tìm cách chuyển hướng sản xuất sang tiêu dùng trong nước và tìm kiếm các thị trường mới. Họ cũng theo dõi chặt chẽ các quy định về phòng vệ thương mại, đặc biệt là ở các thị trường thường xuyên có điều tra.
Ông Trịnh Xuân Dương nhấn mạnh rằng phòng vệ thương mại là điều không thể tránh khỏi và các doanh nghiệp phải hợp tác, chia sẻ thông tin và hỗ trợ lẫn nhau trong việc ứng phó với các vụ việc. Ông cũng chỉ ra rằng ngành này còn thiếu chuyên môn về các vấn đề pháp lý quốc tế và kêu gọi Cục Phòng vệ Thương mại cùng các hiệp hội cung cấp thêm hỗ trợ.
Cục Lâm nghiệp và Bảo vệ rừng (thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường) hiện đang làm việc với các hiệp hội và các nhóm ngành để đánh giá tác động của các biện pháp phòng vệ thương mại, truy xuất nguồn gốc đầu vào và xác minh các khu rừng được chứng nhận. Nỗ lực của họ nhằm ngăn chặn thông tin sai lệch và khai báo nguồn gốc bất hợp pháp.
Các quốc gia nhập khẩu hiện yêu cầu truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt đối với các nguồn gỗ hợp pháp. Do đó, xây dựng chuỗi cung ứng minh bạch và bền vững, tuân thủ các quy tắc về nguồn gốc, là điều cần thiết cho sự thành công lâu dài của ngành xuất khẩu gỗ Việt Nam.
Các nhà xuất khẩu gỗ và sản phẩm lâm nghiệp phải chuẩn bị hồ sơ pháp lý chứng minh nguồn gốc hợp pháp của nguyên liệu, chẳng hạn như gỗ được chứng nhận FSC hoặc các nguồn được công nhận khác. Họ cũng nên sẵn sàng chứng minh quy trình sản xuất và vùng nguyên liệu khi bị cáo buộc gian lận thuế hoặc bán phá giá.
Việt Nam gần đây đã được Ủy ban Châu Âu đưa vào danh sách quốc gia “rủi ro thấp” về nạn phá rừng. Tình trạng này mang lại lợi ích cho các nhà xuất khẩu gỗ, cho phép các thủ tục thẩm định đơn giản hơn và chỉ có 1% khả năng bị kiểm tra tuân thủ đối với các sản phẩm như cà phê, cao su và gỗ.
Nguồn: Vietnamnet