Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu ngày càng nghiêm trọng, các kiến trúc sư đang xem lại cách ngành xây dựng lựa chọn vật liệu – yếu tố quyết định lớn đến tính bền vững của công trình. Bê tông, vật liệu xây dựng phổ biến thứ hai trên thế giới chỉ sau nước, chiếm khoảng 8% lượng phát thải CO₂ toàn cầu. Sự phụ thuộc vào loại vật liệu “xám” này đang đặt ra câu hỏi lớn: liệu có con đường nào khác?
Câu trả lời là có – và nó đang được khai phá một cách mạnh mẽ.
Gỗ: Tái định nghĩa “tòa nhà cao tầng”
Cấu kiện CLT (Cross-Laminated Timber) – vật liệu gỗ công nghiệp bền, nhẹ và dễ thi công – đang làm nên cuộc cách mạng kiến trúc. Từ các công trình ở Áo cho đến cao ốc văn phòng ở Anh, thậm chí nhà nổi ở Áo và mái vòm ở Nhật Bản, gỗ không chỉ thay thế bê tông, mà còn tạo nên thẩm mỹ ấm áp và hiệu quả vận hành vượt trội. Việc điều chỉnh quy chuẩn phòng cháy đã mở đường cho thế hệ “plyscraper” – nhà cao tầng bằng gỗ.
Đá và đất nện: Vật liệu cũ – tư duy mới
Tại Tây Ban Nha và Pháp, đá và đất nện đang được sử dụng lại như vật liệu cấu trúc, không chỉ là lớp hoàn thiện. Từ các khu nhà xã hội ở Mallorca đến chung cư ở vùng ven Paris, những vật liệu tưởng chừng “quê mùa” đang chứng minh khả năng tiết kiệm carbon và khơi dậy bản sắc địa phương – thứ mà kiến trúc hiện đại thường đánh mất.
Tái sử dụng: Tòa nhà cũ là tòa nhà bền vững nhất
Xu hướng giữ lại và cải tạo thay vì phá dỡ đang lan rộng. Các kiến trúc sư như Lacaton & Vassal ở Pháp cho rằng không có gì xanh hơn việc tận dụng cái sẵn có. Dự án Tour Bois le Prêtre tại Paris – cải tạo một tòa nhà xã hội cũ với lớp vỏ polycarbonate mới – vừa giảm phát thải, vừa giữ nguyên cộng đồng cư dân trong quá trình thi công.
Kinh tế tuần hoàn: Vật liệu có thể tái sinh
Tại Brussels, công ty Rotor tháo dỡ và tái sử dụng vật liệu từ các công trình cũ – từ gạch, cửa cho tới thiết bị phòng tắm – tạo nên một hệ sinh thái tuần hoàn hấp dẫn. Họ không xây nhiều, nhưng đặt nền tảng cho tương lai của ngành xây dựng: tiết kiệm, đẹp và ít lãng phí.
Thông điệp cuối cùng: Tư duy bền vững trong kiến trúc không chỉ nằm ở việc dùng vật liệu mới mà còn là cách chúng ta hiểu, lựa chọn và tái sinh những giá trị cũ – từ viên gạch, tấm gỗ cho đến chính cộng đồng sống trong đó.
Nguồn: FT