Trong khuôn khổ HAWAEXPO 2026, tại Diễn đàn “Chuyển đổi xanh – Điều kiện tiên quyết để ngành Gỗ Việt Nam bứt phá trong chuỗi giá trị toàn cầu” diễn ra chiều ngày 6/3/2026 tại TP.HCM, ông David Baggs – CEO và đồng sáng lập Global GreenTag International – đã trình bày tham luận về những yêu cầu thực tế của thị trường quốc tế đối với vật liệu xây dựng trong bối cảnh chuyển đổi xanh. Nội dung bài trình bày không chỉ dừng lại ở xu hướng chung mà còn phản ánh rõ cách các dự án toàn cầu hiện đang lựa chọn vật liệu dựa trên dữ liệu carbon, sức khỏe người sử dụng và mức độ minh bạch thông tin sản phẩm.
Theo nội dung được chia sẻ, các hệ thống đánh giá công trình xanh như Green Star, LEED, WELL, EarthCheck hay IS Rating Tool đang ngày càng định hình rõ rệt cách thị trường lựa chọn vật liệu. Nếu trước đây chi phí, độ bền và tính thẩm mỹ là những yếu tố quyết định, thì hiện nay các dự án quốc tế ngày càng yêu cầu chứng minh bằng dữ liệu cụ thể về phát thải carbon tích hợp (embodied carbon), phát thải VOC, thành phần hóa học và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, chứng nhận độc lập từ bên thứ ba, phân tích vòng đời sản phẩm (LCA) và Environmental Product Declaration (EPD) đang trở thành nền tảng của quá trình lựa chọn vật liệu thay vì chỉ dựa trên tuyên bố của nhà sản xuất.
Trong các hệ thống đánh giá công trình xanh, kiểm soát phát thải VOC là một tiêu chí quan trọng. VOC (Volatile Organic Compounds – hợp chất hữu cơ dễ bay hơi) là nhóm hóa chất có khả năng bay hơi ở nhiệt độ phòng và phát tán vào không khí trong nhà. Chúng thường có trong sơn, keo, lớp phủ bề mặt, vật liệu composite, ván nhân tạo, chất hoàn thiện và nhiều sản phẩm xây dựng khác. Một số VOC phổ biến như formaldehyde, benzene hoặc toluene có thể gây kích ứng mắt và đường hô hấp, ảnh hưởng đến hệ thần kinh và liên quan đến các vấn đề sức khỏe dài hạn khi tiếp xúc ở nồng độ cao hoặc trong thời gian dài. Chính vì vậy, các hệ thống như LEED, WELL và Green Star đều đặt ra ngưỡng phát thải rất cụ thể đối với vật liệu sử dụng trong công trình. Đối với ngành gỗ, yếu tố VOC đặc biệt liên quan đến keo, chất kết dính và lớp phủ bề mặt, khiến việc kiểm soát phát thải không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà còn là điều kiện quan trọng để tham gia các dự án quốc tế.
Một thay đổi quan trọng khác là thị trường không còn đánh giá vật liệu theo nhóm chung mà chuyển sang đánh giá theo từng sản phẩm cụ thể dựa trên dữ liệu carbon. Thực tế cho thấy hai sản phẩm cùng loại vật liệu vẫn có thể có mức phát thải rất khác nhau do khác biệt về công nghệ sản xuất, nguồn năng lượng, logistics và quốc gia xuất xứ. Điều này khiến dữ liệu carbon tổng quát ngày càng không còn đủ để phục vụ thiết kế và đấu thầu. Trong thực tế thiết kế công trình, EPD hiện được sử dụng trực tiếp trong các phần mềm mô phỏng để tính toán carbon toàn công trình, xác định các “điểm nóng” và tối ưu hóa lựa chọn vật liệu ngay từ giai đoạn thiết kế. Xu hướng này đang khiến dữ liệu kỹ thuật trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng hơn nhiều so với trước đây.
Trong bối cảnh đó, các vật liệu sinh học nói chung và gỗ nói riêng đang có lợi thế tự nhiên rõ rệt. Với đặc tính lưu trữ carbon, cường độ phát thải thấp và khả năng đáp ứng tốt các yêu cầu về môi trường trong nhà, gỗ ngày càng phù hợp với các tiêu chí đánh giá hiện đại, đặc biệt trong các công trình văn phòng, khách sạn, y tế và nhà ở chất lượng cao. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy thị trường không còn so sánh theo hướng “gỗ so với vật liệu khác” mà chuyển sang so sánh giữa các sản phẩm cụ thể dựa trên dữ liệu carbon. Điều này đồng nghĩa với việc lợi thế tự nhiên của gỗ chỉ thực sự phát huy khi đi kèm với dữ liệu minh bạch và hệ thống đo lường đầy đủ.
Từ góc nhìn của ngành gỗ xây dựng tại Việt Nam, sự chuyển dịch này mang ý nghĩa chiến lược. Khi các quyết định mua ngày càng dựa vào dữ liệu carbon và minh bạch kỹ thuật, việc chuẩn bị hệ thống LCA, xây dựng EPD theo từng sản phẩm và cải thiện khả năng công bố thông tin sẽ trở thành điều kiện cần để tham gia vào chuỗi cung ứng quốc tế. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để khẳng định vai trò của gỗ kết cấu như một giải pháp vật liệu phù hợp với định hướng phát triển công trình phát thải thấp trong dài hạn, đặc biệt trong bối cảnh xu hướng thay thế vật liệu phát thải cao đang diễn ra ngày càng rõ rệt.
Nhìn tổng thể, các hệ thống đánh giá công trình xanh đang thúc đẩy một thay đổi sâu rộng trong ngành xây dựng toàn cầu. Trong bối cảnh đó, dữ liệu quan trọng hơn tuyên bố, minh bạch quan trọng hơn hình thức và hiệu suất carbon trở thành yếu tố cạnh tranh cốt lõi. Đối với ngành gỗ và vật liệu tại Việt Nam, việc thích nghi với những yêu cầu này không chỉ là thách thức về kỹ thuật và chi phí, mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh và vị thế trong thị trường đang thay đổi mạnh mẽ.