Trong nỗ lực hiện thực hóa mục tiêu trung hòa carbon và tăng cường khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu, bang California vừa chính thức thành lập California Mass Timber Coalition – liên minh hợp tác công tư đầu tiên của bang nhằm thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp mass timber. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở việc hình thành một tổ chức mới, mà ở định hướng chính sách phía sau: xây dựng thị trường cho các vật liệu xây dựng phát thải carbon thấp thông qua vai trò dẫn dắt của Nhà nước.
Liên minh quy tụ sự tham gia của các cơ quan quản lý ở cấp bang và liên bang, chính quyền địa phương, các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp, tổ chức ngành lâm nghiệp, các tổ chức phi lợi nhuận và các đối tác cộng đồng. Mục tiêu không chỉ là phát triển năng lực sản xuất mass timber trong bang mà còn tạo dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh, từ quản lý nguồn nguyên liệu, nghiên cứu, sản xuất, đào tạo nhân lực cho đến ứng dụng trong các công trình xây dựng. Cách tiếp cận này phản ánh xu hướng mới trong chính sách phát triển vật liệu xây dựng bền vững: thay vì chỉ khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, Nhà nước chủ động tạo lập thị trường và xây dựng các điều kiện để ngành công nghiệp phát triển lâu dài.
Từ giảm carbon trong vận hành sang giảm carbon của vật liệu
Trong nhiều năm, các chiến lược giảm phát thải của ngành xây dựng chủ yếu tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong quá trình vận hành công trình. Những tiêu chuẩn về cách nhiệt, hệ thống điều hòa hiệu suất cao hay sử dụng năng lượng tái tạo đã giúp giảm đáng kể lượng khí nhà kính phát sinh trong suốt vòng đời sử dụng của các tòa nhà.
Tuy nhiên, khi các công trình ngày càng đạt hiệu quả năng lượng cao hơn, giới hoạch định chính sách bắt đầu chuyển sự quan tâm sang một nguồn phát thải khác vốn trước đây chưa được chú ý đúng mức: lượng carbon phát sinh trong quá trình tạo ra chính công trình đó.
Khái niệm embodied carbon (carbon hàm chứa) được dùng để chỉ lượng phát thải sinh ra từ quá trình khai thác nguyên liệu, sản xuất vật liệu, vận chuyển, thi công và lắp dựng trước khi công trình chính thức đi vào sử dụng. Đây là lượng phát thải “đi kèm” với mỗi tòa nhà ngay từ ngày đầu tiên được xây dựng và gần như không thể cắt giảm sau khi công trình hoàn thành.
Theo nhiều nghiên cứu quốc tế, xi măng và thép hiện là hai trong số những nguồn phát thải lớn nhất của ngành xây dựng do tiêu tốn nhiều năng lượng trong quá trình sản xuất. Vì vậy, việc thay thế một phần các vật liệu này bằng các sản phẩm gỗ kỹ thuật như cross-laminated timber (CLT), dowel-laminated timber (DLT) hay nail-laminated timber (NLT) đang được xem là một trong những giải pháp hiệu quả nhằm giảm lượng carbon hàm chứa của công trình. Không chỉ sử dụng nguồn nguyên liệu tái tạo, mass timber còn có khả năng lưu trữ carbon trong suốt vòng đời sử dụng của tòa nhà, góp phần giảm tổng lượng phát thải của ngành xây dựng.
Không chỉ khuyến khích doanh nghiệp, mà tạo thị trường từ khu vực công
Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của California là không dừng lại ở việc kêu gọi doanh nghiệp sử dụng vật liệu xanh, mà hướng tới việc thay đổi cơ chế vận hành của thị trường.
Theo các tài liệu định hướng của California Mass Timber Coalition, một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của vật liệu carbon thấp hiện nay là hoạt động mua sắm công vẫn chủ yếu dựa trên tiêu chí chi phí đầu tư ban đầu. Trong khi đó, các giá trị dài hạn như lượng carbon phát thải trong toàn bộ vòng đời vật liệu, khả năng lưu trữ carbon, đóng góp cho quản lý rừng bền vững hay lợi ích đối với kinh tế địa phương lại chưa được phản ánh đầy đủ trong các tiêu chí lựa chọn.
Chính vì vậy, liên minh đặt mục tiêu thúc đẩy hàng loạt giải pháp nhằm hình thành nhu cầu thị trường cho mass timber. Các giải pháp bao gồm ưu tiên sử dụng vật liệu gỗ kỹ thuật trong các dự án đầu tư công và công trình hạ tầng do Nhà nước tài trợ; từng bước lồng ghép tiêu chí phát thải carbon vào hoạt động đấu thầu và mua sắm công; đào tạo các chủ đầu tư, đơn vị thiết kế, kỹ sư và cơ quan quản lý về lợi ích môi trường cũng như hiệu quả kinh tế của mass timber; đồng thời nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ tài chính, ưu đãi thuế và chính sách khuyến khích đầu tư đối với doanh nghiệp sản xuất gỗ kỹ thuật.
Điều này cho thấy California không chỉ xem Nhà nước là cơ quan ban hành chính sách mà còn là người kiến tạo thị trường. Khi khu vực công trở thành khách hàng đầu tiên của vật liệu carbon thấp thông qua các trường học, bệnh viện, công trình hạ tầng và trụ sở hành chính, doanh nghiệp sẽ có cơ sở để đầu tư mở rộng sản xuất, đổi mới công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng. Đây là cách tiếp cận đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm thúc đẩy các ngành công nghiệp xanh phát triển nhanh hơn so với việc chỉ dựa vào nhu cầu của khu vực tư nhân.
Mass timber là công cụ cho nhiều mục tiêu cùng lúc
Một điểm đáng chú ý khác trong chiến lược của California là mass timber không được nhìn nhận đơn thuần như một loại vật liệu xây dựng, mà là công cụ để đồng thời giải quyết nhiều bài toán phát triển.
Đối với bang California, nơi thường xuyên đối mặt với các vụ cháy rừng quy mô lớn, việc mở rộng sử dụng mass timber còn gắn liền với mục tiêu nâng cao sức khỏe hệ sinh thái rừng. Nguồn gỗ thu được từ hoạt động tỉa thưa, phục hồi rừng và quản lý nhiên liệu cháy có thể trở thành nguyên liệu cho ngành sản xuất gỗ kỹ thuật thay vì bị bỏ lại trong rừng, qua đó góp phần giảm lượng sinh khối dễ cháy và hạn chế nguy cơ xảy ra các vụ cháy rừng nghiêm trọng.
Song song với đó, việc phát triển ngành công nghiệp mass timber trong nước được kỳ vọng sẽ tạo thêm việc làm tại các cộng đồng nông thôn, mở rộng thị trường tiêu thụ cho gỗ có nguồn gốc bền vững, thúc đẩy hoạt động sản xuất trong nước và giảm phát thải carbon của ngành xây dựng. Thay vì theo đuổi từng mục tiêu riêng lẻ, California đang tìm cách kết nối chính sách khí hậu, quản lý tài nguyên rừng, phát triển công nghiệp và phát triển kinh tế địa phương trong cùng một chiến lược.
Có thể thấy, việc thành lập California Mass Timber Coalition không chỉ là bước tiến của ngành gỗ hay ngành xây dựng, mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy hoạch định chính sách. Trọng tâm không còn là tìm kiếm một vật liệu thay thế cho bê tông hay thép, mà là xây dựng một hệ sinh thái trong đó chính sách công, thị trường, doanh nghiệp, khoa học công nghệ và quản lý tài nguyên cùng hướng tới mục tiêu giảm phát thải và phát triển bền vững. Trong bức tranh đó, mass timber không chỉ là một sản phẩm của ngành gỗ mà đang trở thành một phần trong chiến lược phát triển kinh tế xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu của California.
Nguồn: Tổng hợp
